SỰ RA ĐỜI CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH ĐÒI QUYỀN BÌNH ĐẲNG CHO PHỤ NỮ TRÊN THẾ GIỚI

SỰ RA ĐỜI CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH ĐÒI QUYỀN BÌNH ĐẲNG CHO PHỤ NỮ TRÊN THẾ GIỚI

Phong trào đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho phụ nữ là một trong những phong trào xã hội lâu dài, rộng lớn và có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong lịch sử nhân loại. Sự ra đời và phát triển của phong trào này gắn liền với quá trình hình thành xã hội hiện đại, sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và cuộc đấu tranh không ngừng của phụ nữ nhằm thoát khỏi thân phận lệ thuộc, bất bình đẳng kéo dài hàng thế kỷ.

Trong phần lớn lịch sử loài người, phụ nữ bị đặt ở vị trí thứ yếu trong gia đình và xã hội. Ở nhiều nền văn minh cổ đại và trung đại, phụ nữ không có quyền sở hữu tài sản, không được tham gia chính trị, giáo dục và bị ràng buộc nghiêm ngặt bởi các chuẩn mực đạo đức do nam giới chi phối. Ngay cả khi các cuộc cách mạng tư sản nổ ra ở châu Âu và Bắc Mỹ từ thế kỷ XVII–XVIII, với khẩu hiệu “tự do - bình đẳng - bác ái”, thì quyền bình đẳng ấy trên thực tế vẫn chủ yếu dành cho nam giới.

Phong trào đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho phụ nữ bắt đầu hình thành rõ nét từ cuối thế kỷ XVIII. Năm 1792, nhà tư tưởng người Anh Mary Wollstonecraft xuất bản tác phẩm “A Vindication of the Rights of Woman” (Bênh vực quyền của phụ nữ), trong đó bà khẳng định phụ nữ không hề kém cỏi về trí tuệ, mà bị tụt hậu do không được tiếp cận giáo dục. Tác phẩm này được coi là một trong những nền tảng lý luận sớm nhất của phong trào nữ quyền hiện đại.

Sang thế kỷ XIX, cùng với quá trình công nghiệp hóa, ngày càng nhiều phụ nữ tham gia lao động trong các nhà máy, xí nghiệp nhưng lại phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, lương thấp và không có quyền lợi xã hội. Chính thực tiễn đó đã thúc đẩy phụ nữ đứng lên đấu tranh. Một dấu mốc quan trọng là Hội nghị Seneca Falls năm 1848 tại Mỹ – hội nghị đầu tiên về quyền phụ nữ trên thế giới. Tuyên ngôn Seneca Falls đã công khai yêu cầu quyền bầu cử, quyền sở hữu tài sản và quyền bình đẳng trước pháp luật cho phụ nữ, mở đầu cho phong trào đấu tranh chính trị có tổ chức của phụ nữ ở phương Tây.

Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, phong trào đòi quyền bầu cử cho phụ nữ (suffrage movement) lan rộng mạnh mẽ tại nhiều nước tư bản. Phụ nữ Anh, Mỹ, Pháp, Đức đã tổ chức các cuộc tuần hành, biểu tình, tuyệt thực, thậm chí chấp nhận bị bắt giam để đòi quyền công dân cơ bản. Kết quả là từ năm 1893, New Zealand trở thành quốc gia đầu tiên trao quyền bầu cử cho phụ nữ; tiếp đó là hàng loạt quốc gia khác như Mỹ (1920), Anh (1928), Pháp (1944).

Một dấu mốc mang tính biểu tượng toàn cầu của phong trào phụ nữ là ngày 8-3. Nguồn gốc của Ngày Quốc tế Phụ nữ gắn liền với các cuộc đấu tranh của nữ công nhân ngành dệt may tại Mỹ và châu Âu vào đầu thế kỷ XX, đặc biệt là cuộc bãi công của hơn 15.000 phụ nữ tại New York năm 1908 đòi giảm giờ làm, tăng lương và cải thiện điều kiện lao động. Năm 1910, tại Hội nghị Phụ nữ quốc tế ở Copenhagen, nhà hoạt động Clara Zetkin đã đề xuất chọn một ngày chung để tôn vinh và cổ vũ cuộc đấu tranh của phụ nữ trên toàn thế giới.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, phong trào đấu tranh vì quyền bình đẳng cho phụ nữ bước sang giai đoạn mới, gắn với hệ thống pháp luật và các cơ chế quốc tế. Liên hợp quốc ra đời năm 1945 đã đặt vấn đề bình đẳng giới là một trong những nguyên tắc cơ bản. Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) được thông qua năm 1979 trở thành văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng, tạo khuôn khổ chung cho các quốc gia thúc đẩy quyền phụ nữ.

Có thể khẳng định, phong trào đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho phụ nữ trên thế giới không ra đời một cách tự phát, mà là kết quả của những bất công kéo dài và sự thức tỉnh mạnh mẽ của ý thức xã hội. Từ những tiếng nói đơn lẻ ban đầu, phong trào đã phát triển thành một làn sóng toàn cầu, góp phần làm thay đổi sâu sắc vị thế của phụ nữ trong gia đình, xã hội và đời sống chính trị. Dù chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng lịch sử hình thành phong trào đã chứng minh: quyền bình đẳng của phụ nữ không phải là sự ban phát, mà là thành quả của đấu tranh bền bỉ và chính đáng của nửa kia nhân loại.

Ảnh minh họa: Internet