LỜI NÓI GIEO MẦM VĂN HÓA

Lời nói gieo mầm văn hóa

Đa phần mọi người vẫn nghĩ rằng người có văn hóa là người không nói tục, chửi thề. Nhưng văn hóa giao tiếp không chỉ dừng ở đó. Trong đời sống hằng ngày, giao tiếp còn thể hiện ở lời chào, lời cảm ơn, lời xin lỗi… và đặc biệt là cách ứng xử giữa bạn bè, đồng nghiệp hay vợ chồng.

Ngày nay, thói quen chào hỏi dường như đang mai một. Không khó để bắt gặp cảnh trẻ em mải mê điện thoại, ti vi, hoặc trò chuyện với nhau mà không quan tâm đến ông bà, cha mẹ hay khách đến nhà. Khi được nhắc, trẻ thường chào lí nhí, miễn cưỡng, đôi khi còn không ngước nhìn người được chào.

Ngay cả trong môi trường công sở, việc chào hỏi cũng không còn được coi trọng. Thang máy, hành lang, đôi khi 3-4 người đi chung mà chẳng ai nói với ai nửa lời. Có người còn vờ bận xem điện thoại để tránh phải bắt chuyện. Một chị bạn kể về hàng xóm “lành” của mình - không ai tò mò, tết nhất không cần chúc Tết - nghe có vẻ tiện, nhưng lại khiến ta băn khoăn: phải chăng sự vô cảm đang trở thành thói quen?

Khi lời chào trở nên hiếm, lời cảm ơn càng trở nên ít gặp. Trên đường, trong công sở, việc nhắc nhở nhau những điều nhỏ cũng đôi khi chỉ nhận về cái nhìn hờ hững, rồi người ta tiếp tục đi thẳng. Còn lời xin lỗi lại càng khó, không chỉ vì ai đúng ai sai, mà còn vì sợ bị “thấp hơn” hay bị đánh giá, trong khi người nhận lời xin lỗi đôi khi lại dùng đó để nâng cao cái tôi của mình.

Người xưa dạy: “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Nhưng thực tế, lời nói có thể là vũ khí vô hình, làm tổn thương người khác sâu sắc và lâu dài. Cha mẹ có thể nhiếc mắng con cái bằng những câu như “loại chả ra gì” hay “vô dụng” chỉ vì con không làm theo ý mình. Trong đời sống vợ chồng, cách xưng hô “mày - tao” tưởng bình thường nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ thiếu tôn trọng, ảnh hưởng đến mối quan hệ và sự phát triển của con cái.

Ngay cả ở công sở, văn hóa ngôn ngữ cũng ngày càng mất kiểm soát. Từ lời đùa giỡn, nói bậy cho vui, đến những lời chỉ trích nặng nề, không ít cuộc họp trở thành đấu đá, khiến người nghe bị tổn thương. Những lời như “vô trách nhiệm”, “ngu dốt” hay “không biết gì” có thể rơi từ cấp trên xuống cấp dưới, bất chấp tuổi tác hay kinh nghiệm. Một lời nói sai có thể giống như đóng một cái đinh vào tấm ván: nhấc đinh ra dễ, nhưng lỗ đinh còn mãi.

Không ai sinh ra đã giỏi ăn nói. Nhưng nếu biết rèn luyện, ai cũng có thể trở thành người văn minh trong giao tiếp. Chỉ một lời chào, một lời cảm ơn hay một lời xin lỗi chân thành cũng đủ xây dựng niềm tin, thắt chặt mối quan hệ và lan tỏa giá trị văn hóa trong đời sống hằng ngày.

Lời nói tuy vô hình, nhưng giá trị của nó thật quý. Trong thế giới hiện đại, nơi công nghệ và nhịp sống hối hả chi phối, giữ gìn và nâng niu lời nói chính là cách chúng ta giữ gìn nhân cách và văn hóa - những tài sản vô giá của mỗi con người.

Bảo Ngọc