CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỚI CUỘC TỔNG TUYỂN CỬ ĐẦU TIÊN BẦU QUỐC HỘI

CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỚI CUỘC TỔNG TUYỂN CỬ ĐẦU TIÊN BẦU QUỐC HỘI

Hơn bốn tháng sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, nhân dân Việt Nam bước vào năm 1946, năm mở đầu kỷ nguyên dân chủ cộng hòa bằng một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trọng đại: Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội khóa I, diễn ra ngày 6-1-1946. Đó thực sự là “ngày hội non sông”, như cách gọi đầy xúc cảm của nhà thơ Xuân Diệu.

Ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm đặt nền móng cho thể chế dân chủ của đất nước. Người khẳng định: dân tộc Việt Nam từng chịu ách cai trị của chế độ quân chủ chuyên chế và thực dân áp bức, không có Hiến pháp, nhân dân không được hưởng quyền tự do, dân chủ. Vì vậy, Người đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng tốt cuộc Tổng tuyển cử theo chế độ phổ thông đầu phiếu, bảo đảm mọi công dân từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt nam nữ, giàu nghèo, tôn giáo, dân tộc, đều có quyền ứng cử và bầu cử.

Tinh thần dân chủ ấy được thể chế hóa bằng Sắc lệnh số 14-SL ngày 8-9-1945, do Chủ tịch Chính phủ lâm thời ký, khẳng định Việt Nam theo chính thể dân chủ cộng hòa; Quốc hội do nhân dân bầu ra theo lối phổ thông đầu phiếu là cơ quan quyền lực cao nhất, có nhiệm vụ xây dựng Hiến pháp và quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước.

Trong bối cảnh chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thù trong giặc ngoài, việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân thông qua bầu Quốc hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với chế độ mới. Bởi vậy, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên được đồng bào cả nước hồ hởi đón nhận, chuẩn bị như một ngày hội lớn của dân tộc.

Ý nghĩa thiêng liêng của lá phiếu được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh sâu sắc trong “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” ngày 5-1-1946. Người khẳng định: Tổng tuyển cử là ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam nhân dân thực sự được hưởng quyền dân chủ của mình; mỗi lá phiếu có sức mạnh như một viên đạn, thể hiện ý chí chính trị của toàn dân trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Ngày 6-1-1946, cuộc Tổng tuyển cử đã diễn ra sôi nổi, trang nghiêm và đầy xúc động trên khắp mọi miền đất nước. Tại Hà Nội, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ra ứng cử, hàng chục vạn cử tri Thủ đô nô nức đi bỏ phiếu, bất chấp những âm mưu phá hoại của kẻ thù. Từ sáng sớm, tiếng chuông, tiếng trống, tiếng pháo vang lên khắp phố phường báo hiệu giờ Tổng tuyển cử bắt đầu. Nhiều cụ già 70, 80 tuổi được con cháu cõng đến hòm phiếu; người khiếm thị được người thân dẫn tới để tự tay thực hiện quyền công dân thiêng liêng của mình.

Dù trong điều kiện chiến tranh, bom đạn ác liệt, đặc biệt ở miền Nam, cuộc bầu cử vẫn diễn ra thành công. Gần 90% cử tri cả nước tham gia bỏ phiếu, bầu được 333 đại biểu Quốc hội, trong đó có đại biểu công nhân, nông dân, chiến sĩ cách mạng; 10 đại biểu là phụ nữ, 34 đại biểu dân tộc thiểu số, đại diện cho đầy đủ các tầng lớp, tôn giáo và vùng miền. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với tỷ lệ phiếu rất cao: 98,4% (theo Lịch sử Quốc hội Việt Nam 1946-1960, Nxb Chính trị Quốc gia, 2000).

Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã đưa Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, thông qua Hiến pháp đầu tiên và thành lập Chính phủ chính thức, thay thế Chính phủ lâm thời. Đây là bước phát triển nhảy vọt về thể chế dân chủ, khẳng định quyền làm chủ của nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định, thắng lợi ấy là kết quả của sự hy sinh, đấu tranh bền bỉ của bao thế hệ người Việt Nam vì độc lập, tự do.

Năm 1946 vì thế trở thành một năm bản lề của lịch sử dân tộc: đầu năm là Tổng tuyển cử thành công, cuối năm là Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19-12-1946, mở đầu cuộc trường chinh gian khổ chống thực dân xâm lược. Trong muôn vàn thử thách, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định rõ ba nhiệm vụ cấp bách của đất nước: chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, thể hiện tầm nhìn chiến lược, trí tuệ và bản lĩnh của một lãnh tụ kiệt xuất.

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên không chỉ là một sự kiện chính trị - pháp lý, mà còn là biểu tượng sinh động của tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ, quyền con người và quyền công dân. Đó là minh chứng rõ nét cho khát vọng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam và cho niềm tin sắt son của Bác Hồ vào sức mạnh của nhân dân – cội nguồn của mọi thắng lợi cách mạng.

Giáo sư Phong Lê
(Nguồn: Báo Quân đội nhân dân)
Ảnh: Tư liệu

Ngày 2-3-1946, kỳ họp đầu tiên Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa khai mạc tại Nhà hát Lớn TP Hà Nội với gần 300 đại biểu Quốc hội tham dự. Tại kỳ họp này, Quốc hội đã thành lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến và bầu Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Chủ tịch Chính phủ. Ngày 9-11-1946, Quốc hội khóa I đã biểu quyết thông qua Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Bản Hiến pháp năm 1946 gồm có Lời nói đầu, 7 chương và 70 điều, trong đó, Điều 3 của Hiến pháp quy định: “Cờ của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa nền đỏ, giữa có sao vàng năm cánh. Quốc ca là bài “Tiến quân ca”. Thủ đô đặt ở Hà Nội”... (theo “Lịch sử Quốc hội Việt Nam 1946-1960”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000).